Φεβρουάριος 21, 2018

Συχνές ερωτήσεις

Νοηματική γλώσσα
Η νοηματική γλώσσα είναι η φυσική γλώσσα της κοινότητας των κωφών. Αποτελεί πλήρη γλώσσα η οποία χρησιμοποιείται στην καθημερινή επικοινωνία και περιλαμβάνει φωνολογικό, μορφολογικό, συντακτικό, σημασιολογικό και πραγματολογικό επίπεδο (Rönnberg, Soderfeldt, & Risberg, 2000. Corina & Sandler, 1991). Εκφέρεται μέσω των δύο χεριών τα οποία ενδέχεται να εκτελούν κινήσεις παράλληλα ή το ένα να λειτουργεί ως βάση για το άλλο – το κυρίαρχο χέρι. Την κίνηση των χεριών συνοδεύουν και τα μη χειρονομικά στοιχεία της γλώσσας, όπως η έκφραση του προσώπου, οι κινήσεις των ματιών, η στάση του σώματος, το σχήμα των χειλιών και η κίνηση του κεφαλιού και των ώμων. Ακόμα, κεφαλαιώδους σημασίας για τη γραμματική και τη σύνταξη της γλώσσας αποτελεί ο χώρος νοηματισμού – πρόκειται για τον τρισδιάστατο χώρο μπροστά από το πρόσωπο το οποίο νοηματίζει και εκτείνεται από τη μέση μέχρι την κορυφή του κεφαλιού του (Emmorey, Mehta, & Grabowski, 2007).
Ελληνική Νοηματική Γλώσσα
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) είναι η φυσική γλώσσα της ελληνικής κοινότητας Κωφών. Είναι μια πλήρης γλώσσα, η οποία χρησιμοποιεί τα ίδια είδη γραμματικού μηχανισμού που υπάρχουν και στην προφορική γλώσσα. Η ΕΝΓ έχει αναγνωριστεί νομικά ως επίσημη γλώσσα της κοινότητας των Κωφών για εκπαιδευτικούς σκοπούς στην Ελλάδα το 2000. Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα εκτιμάται ότι χρησιμοποιείται από περίπου 40.600 νοηματιστές. Η συνεχής αύξηση της διάδοσής της οφείλεται στην επίσημη ανακήρυξη της, αλλά και στη προβολή ειδήσεων και εκπομπών από την ελληνική τηλεόραση μέσω διερμηνείας, καθώς και συνεδριάσεων της Βουλής των Ελλήνων που προβάλλονται από το τηλεοπτικό σταθμό της. Το Πρίσμα+ που ανήκε στο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό της ΕΡΤ, ήταν το πρώτο τηλεοπτικό κανάλι με διερμηνεία αλλά και υπότιτλους σε μεγάλο μέρος του τηλεοπτικού του προγράμματος. Θα πρέπει να τονισθεί, πως αν και η ελληνική νοηματική γλώσσα δεν απεικονίζει άμεσα την ελληνική γλώσσα, βασίζεται εν μέρη σε αυτή και μπορεί να αποδώσει, όπως κάθε ξεχωριστή γλώσσα, την οποιαδήποτε έκφραση ή ακόμα και αργκό της ελληνικής ομιλούμενης γλώσσας.
Η Νοηματική Γλώσσα είναι μεταφορά της ελληνικής γλώσσας με νοήματα;
Η νοηματική γλώσσα δεν αποτελεί μεταφορά της ελληνικής –γραπτής ή ομιλούμενης– με νοήματα. Αν και ομιλούμενη και νοηματική κάθε χώρας έχουν κοινά χαρακτηριστικά και μεταφέρουν τις ίδιες πληροφορίες, τα εκφραστικά τους μέσα διαφοροποιούνται σημαντικά Η ιδιαιτερότητα της νοηματικής έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί οπτικό-κινητική γλώσσα. Για την παραγωγή της ομιλούμενης γλώσσας απαιτούνται διαδοχικές κινήσεις της γλώσσας, την χειλιών, του ουρανίσκου και των φωνητικών χορδών ενώ για την παραγωγή της νοηματικής γλώσσας χρησιμοποιούνται οι κινήσεις των χεριών, του κορμού και του προσώπου καθώς και οπτικοποιημένα νοήματα, ο χώρος και η κίνηση με τρόπο που δε συνηθίζεται στη γλώσσα της πλειοψηφίας (MacSweeney, Capek, Campbell, & Woll, 2008).
Γιατί νοηματική και όχι γραπτά Ελληνικά;
Η Νοηματική Γλώσσα είναι η φυσική γλώσσα του μεγαλύτερου ποσοστού των Κωφών και Βαρήκοων πολιτών. Στην καθημερινότητα τους αλλά και σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους επικοινωνούν και εκφράζονται μέσω της νοηματικής γλώσσας.

Η Νοηματική αποτελεί έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας, ο οποίος στερείται προφορικού και γραπτού λόγου, με αποτέλεσμα οι κωφοί σπάνια να εκφράζονται μέσω του τελευταίου παρά μόνο σε περιπτώσεις μεγάλης ανάγκης. Όταν εκφράζονται, συνηθίζουν να χρησιμοποιούν τη συντακτική δομή της νοηματικής, καθιστώντας έτσι δύσκολή έως και αδύνατη την κατανόηση των γραφομένων στους ακούοντες. Αντιθέτως, μεταξύ τους η επικοινωνία θεωρείται επιτυχημένη. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα κι αν η ανταλλαγή γραπτών μηνυμάτων μεταξύ των Κωφών εξυπηρετούσε την εξ αποστάσεως επικοινωνία, η εξέλιξη της τεχνολογίας, και πιο συγκεκριμένα η Video κλήση, αντικατέστησε την γραπτή επικοινωνία, καταμαρτυρώντας (αποδεικνύοντας) το γεγονός, ότι οι Κωφοί αισθάνονται πιο άνετα να επικοινωνήσουν στη γλώσσα τους.

Η νοηματική γλώσσα είναι διεθνής;
Η νοηματική γλώσσα δεν είναι διεθνής. Σε κάθε χώρα αναπτύσσεται η εθνική νοηματική γλώσσα, σε αντιστοιχία με την ομιλούμενη, η οποία συνδέεται με την κουλτούρα και τα ήθη της κάθε χώρας. Περνά από τη μία γενιά κωφών στην επόμενη, εμπλουτίζεται με νέα νοήματα και μέσω αυτής μπορούν να εκφραστούν οι άπειρες έννοιες οι οποίες μπορούν να εκφραστούν μέσω μίας ομιλούμενης γλώσσας (Bellugi & Klima, 2001). Ωστόσο, υπάρχει και ο διεθνής κώδικας (International Sign), ο οποίος χρησιμοποιείται ευρέως σε συνέδρια με διεθνή συμμετοχή και διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Πρόκειται για ένα σύστημα επικοινωνίας το οποίο χρησιμοποιείται από διερμηνείς και κωφούς σε δράσεις της διεθνούς κοινότητας (Rosenstock, 2008).
Στη χώρα μας, η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (Ε.Ν.Γ.) αποτελεί τη φυσική γλώσσα των Ελλήνων κωφών. Είναι αναγνωρισμένη ως η πρώτη γλώσσα των κωφών/βαρήκοων μαθητών στην εκπαίδευση (Ν.2817/2000) ενώ η γνώση της θεωρείται απαραίτητο προσόν για όσους επιθυμούν να εργαστούν στα σχολεία κωφών/βαρήκοων (Ν.3699/2008). Η κυριότερη εξέλιξη, ωστόσο, σε θεσμικό επίπεδο, αφορά την αναγνώρισή της από τη Βουλή των Ελλήνων ως ισότιμης της ελληνικής ομιλούμενης γλώσσας, βάσει του Ν.4488/2017.
Διερμηνείς και διερμηνεία
Οι διερμηνείς νοηματικής γλώσσας εργάζονται σε φορείς-σωματεία κωφών, σε ειδικά σχολεία, σε κέντρα ειδικής επαγγελματικής κατάρτισης, σε επιχειρήσεις διοργάνωσης συνεδρίων, σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, σε τηλεοπτικούς σταθμούς, σε θεατρικές παραστάσεις, σε νοσοκομεία, στην αστυνομία, σε δικαστήρια, σε αεροδρόμια, στο κοινοβούλιο, σε Κ.Ε.Δ.Δ.Υ., κλπ, και κάνουν διερμηνεία από μια ομιλούμενη γλώσσα προς μια νοηματική γλώσσα και από μια νοηματική γλώσσα προς μια ομιλούμενη. Ο διερμηνέας κάθεται ή στέκεται όρθιος, σε εμφανές σημείο, μπροστά στους συμμετέχοντες με προβλήματα ακοής.

Βασική προϋπόθεση για την άσκηση του επαγγέλματος είναι η άριστη γνώση της νοηματικής γλώσσας της εκάστοτε χώρας και μίας τουλάχιστον εκ των επισήμων ομιλούμενων γλωσσών της ίδιας χώρας.
Ο διερμηνέας της νοηματικής γλώσσας πρέπει να διαθέτει: εξαίρετη ικανότητα έκφρασης – απόδοσης και στις δύο γλώσσες ώστε να αποδίδει με σαφήνεια και αποτελεσματικότητα το λόγο του ομιλητή. Διερμηνείς νοηματικής γλώσσας υπάρχουν από τότε που υπάρχει και κοινότητα Κωφών. Ωστόσο, διερμηνείς νοηματικής γλώσσας παρουσιάζονται σε επαγγελματικό επίπεδο και οργανώνονται σε σωματεία από την δεκαετία του 1960.

Ποια είναι η διαδικασία για να μάθω Νοηματική γλώσσα;
Η Νοηματική έχει τέσσερα επίπεδα φοίτησης. Κάθε κύκλος φοίτησης διαρκεί οκτώ μήνες, όσο κι ένα ακαδημαϊκό έτος. Ωστόσο, διατίθενται και τμήματα εντατικών μαθημάτων στα οποία κάποιος μπορεί να τελειώσει τον κάθε κύκλο σε τέσσερις μήνες. Σε κάθε κύκλο, ο σπουδαστής ή η σπουδάστρια παίρνει βεβαίωση ολοκλήρωσης του επιπέδου. Ολοκληρώνοντας και τους τέσσερις κύκλους τότε είναι σε θέση να δώσει εξετάσεις και να λάβει το αναγνωρισμένο πτυχίο της «επάρκειας». Αφού πάρει κανείς την επάρκεια, τότε έχει την επιλογή να προχωρήσει άλλα δύο έτη τις σπουδές του και να εκπαιδευτεί στη διερμηνεία της Ελληνικής Νοηματικής γλώσσας.
Χειλεανάγνωση
Χειλεανάγνωση είναι η παρακολούθηση της άρθρωσης των φωνημάτων στην περιοχή του στόματος και η προσπάθεια αντίληψης/κατανόησης των λεγομένων του συνομιλητή, χωρίς να ακούμε τη φωνή του.

Στηρίζεται επίσης σε πληροφορίες που παρέχονται από το πλαίσιο, και την γνώση της γλώσσας καθώς και τυχόν υπολειπόμενης ακοής. Παρόλο που φαινομενικά χρησιμοποιείται από κωφούς, οι περισσότεροι άνθρωποι με κανονική ακουστική διαδικασία, μερικές πληροφορίες ομιλίας τις εκλαμβάνουν από τη θέα του κινούμενου στόματος. 

Κωφός ή κωφάλαλος;
Ο όρος κώφωση ή κωφότητα χρησιμοποιείται για να περιγράψει την άμβλυνση ή κυριότερα την πλήρη απώλεια της λειτουργίας της ακοής, λ.χ. κατόπιν βλάβης στον έξω ακουστικό πόρο, στο τύμπανο, στην κοιλότητα του τυμπάνου και στα ακουστικά οστάρια (Μπαμπινιώτης, 2005). Ο όρος «κωφαλαλία» αποτελεί σύνθεση των όρων «κωφός» και «αλαλία» (ο όρος «κωφάλαλος» αποτελεί μεταφραστικό δάνειο από το γαλλικό όρο «sourd-muet»). Χρησιμοποιείται δηλαδή για να περιγράψει την ακουστική απώλεια σε συνδυασμό με την ανικανότητα παραγωγής λόγου/λαλιάς.
Δόκιμος είναι ο όρος «κώφωση», καθώς οι πληθυσμοί των κωφών δύνανται να παράγουν λόγο. Σε κάποιες περιπτώσεις ο τρόπος ομιλίας τους μπορεί να είναι ακατάληπτος από ανθρώπους που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα σχετικά ακούσματα. Καθώς οι κωφοί δεν έχουν ποτέ λάβει ηχητικά ερεθίσματα, η εκφορά πολλών γλωσσικών φθόγγων και η ορθή άρθρωση αποτελεί εγχείρημα μεγάλης δυσκολίας.